Ile energii dostarczają kolektory słoneczne w ciągu roku?

Kolektor słoneczny zamienia promieniowanie słoneczne w ciepło. Najczęściej energia ta służy do przygotowania ciepłej wody użytkowej, a w niektórych instalacjach wspomaga również ogrzewanie budynku. Nie należy mylić kolektorów z fotowoltaiką: kolektor przekazuje ciepło, natomiast panele fotowoltaiczne wytwarzają energię elektryczną.

W polskich warunkach orientacyjny roczny uzysk instalacji przygotowującej c.w.u. wynosi 350-550 kWh/m² dla kolektorów płaskich oraz 450-600 kWh/m² dla kolektorów próżniowych. Są to wartości szacunkowe, a nie gwarantowany rezultat. Rzeczywisty wynik zależy od projektu, warunków pogodowych, sposobu użytkowania i tego, jaką powierzchnię przyjęto do obliczeń.

Za dobry wynik dla instalacji c.w.u. często uznaje się około 450 kWh/(m²·rok). W korzystnych warunkach uzysk może zbliżyć się do 600 kWh/m² rocznie, ale źle dobrany lub niekorzystnie pracujący układ może osiągnąć wartość ponad dwukrotnie niższą. Dlatego sama deklaracja producenta nie wystarcza do oszacowania efektu w konkretnym budynku.

Warto sprawdzić, czy podana liczba odnosi się do metra kwadratowego powierzchni brutto kolektora, samego absorbera czy całego systemu. Znaczenie ma także granica pomiaru: ciepło zmierzone na wyjściu z kolektora nie musi być równe energii, która ostatecznie trafia do zasobnika i zostaje wykorzystana przez domowników.

Zobacz także: Kiedy konieczne jest posiadanie certyfikatu energetycznego budynku?

Co oznacza uzysk energii i jak powstaje ciepło?

Uzysk energii to ilość ciepła przekazana przez kolektor lub instalację w określonym czasie, na przykład w ciągu roku. Nie jest to to samo co suma promieniowania słonecznego padającego na dach. Tylko część energii promieniowania zostaje przejęta przez absorber, a następnie dostarczona do odbiorcy.

Absorber pochłania promieniowanie i zamienia je w ciepło. Przejmuje je krążący w instalacji czynnik roboczy, który transportuje energię do wymiennika. Tam ciepło ogrzewa wodę zgromadzoną w zasobniku. Sterownik uruchamia pompę obiegową, gdy temperatura kolektora jest odpowiednio wyższa od temperatury wody w zbiorniku.

Zobacz więcej: Finansowanie projektów rozwoju regionalnego w Unii Europejskiej: Jak wykorzystać fundusze na lata 2021-2027?

Na każdym etapie mogą pojawić się straty. Ciepło ucieka podczas absorpcji, transportu przewodami i magazynowania w zasobniku. Na bilans wpływa też energia elektryczna zużywana przez pompę. Z tego powodu trzeba rozróżniać uzysk samego kolektora od oszczędności energii w domu. Ostateczny efekt zależy od tego, ile wyprodukowanego ciepła można rzeczywiście wykorzystać.

Podawane wartości należy porównywać ostrożnie również dlatego, że wyniki mogą dotyczyć innych okresów pomiarowych i warunków pracy. Roczne nasłonecznienie nie przekłada się wprost na roczny uzysk: instalacja działa w zmiennej pogodzie, a jej sprawność zależy między innymi od temperatury pracy i strat cieplnych.

Zobacz więcej: Ile metrów paneli jest w paczce i jak to obliczyć?

Jak różnią się kolektory płaskie i próżniowe?

Kolektor płaski ma zwykle absorber umieszczony pod przezroczystą osłoną i wewnątrz izolowanej obudowy. To powszechne rozwiązanie do podgrzewania wody. Kolektor próżniowy wykorzystuje rury, w których próżnia ogranicza utratę ciepła do otoczenia. Może to dawać mu przewagę w chłodniejszych warunkach lub wtedy, gdy absorber pracuje w temperaturze znacznie wyższej niż powietrze.

Lepsza izolacja nie oznacza jednak automatycznie większego rocznego uzysku. Liczą się również konstrukcja rur, jakość montażu, ustawienie kolektorów, sprawność pozostałych elementów instalacji oraz możliwość odbioru ciepła. Wyższa sprawność chwilowa nie gwarantuje większej ilości użytecznej energii w skali roku. Jeśli zasobnik jest już nagrzany, dodatkowe ciepło może nie przynieść korzyści.

Polecamy również: Czy panele fotowoltaiczne się opłacają? Głosy z forum a rachunki?

W jednym z pomiarów kolektora próżniowego w polskich warunkach średni uzysk w analizowanym okresie wyniósł 4,28 MJ/(m²·dzień), czyli około 1,19 kWh/(m²·dzień). Miesięczna sprawność energetyczna badanego urządzenia osiągnęła 45,3% w lipcu i 32,9% w sierpniu. To wynik konkretnego kolektora i okresu, a nie uniwersalna wartość dla wszystkich instalacji.

Skala wykorzystania technologii pokazuje, że oba rodzaje urządzeń mają zastosowanie. W przytoczonym oszacowaniu łączna powierzchnia zainstalowanych w Polsce kolektorów wynosiła 2 137 200 m²: 77,7% stanowiły kolektory płaskie, a 22,3% próżniowe. Szacowany roczny uzysk całego zasobu wynosił 873 GWh. Te dane opisują łączną skalę, nie przesądzają jednak o wyniku pojedynczego budynku.

Od czego zależy rzeczywisty wynik instalacji?

Uzysk zależy od ilości dostępnego promieniowania, ale również od tego, jak dobrze system potrafi je przejąć i dostarczyć do zasobnika. Znaczenie mają orientacja i kąt montażu, zacienienie, temperatura pracy, stan techniczny urządzeń oraz izolacja rur. Ważny jest też regularny pobór ciepłej wody, ponieważ zwalnia miejsce w zasobniku na kolejną porcję energii.

Istotna jest różnica temperatur między kolektorem a otoczeniem. Gdy urządzenie musi ogrzewać czynnik do wysokiej temperatury, rosną straty ciepła. Z kolei sprawna pompa, właściwie ustawiony sterownik i dobrze zaizolowane przewody pomagają ograniczyć straty między kolektorem a zbiornikiem.

Dobór instalacji powinien uwzględniać liczbę użytkowników, ich zużycie c.w.u. oraz pojemność zasobnika. Trzeba też ocenić, czy w okresach dużego nasłonecznienia będzie możliwy odbiór nadwyżek ciepła. Przewymiarowanie może prowadzić do przegrzewania instalacji i niewykorzystania produkcji, zamiast proporcjonalnie zwiększać oszczędności. Zbyt mały zasobnik lub nieregularne zużycie wody mogą ograniczyć korzyści nawet przy dobrych kolektorach.

Warto oceniać cały układ, a nie tylko parametry katalogowe samych paneli. Instalacja obejmuje kolektory, obieg z czynnikiem roboczym, pompę, sterownik, wymiennik, zasobnik i zabezpieczenia. Nieprawidłowy dobór jednego z tych elementów może obniżyć efekt całego systemu.

Polecamy również: Jak sprawdzić status wniosku w programie Czyste Powietrze?

Kiedy kolektory najlepiej pokrywają zapotrzebowanie na ciepło?

Kolektory najwięcej ciepła dostarczają wiosną i latem, gdy promieniowanie jest obfitsze, a warunki sprzyjają przygotowaniu c.w.u. Zimą ich możliwości są znacznie mniejsze. W Polsce na tę porę roku przypada niespełna 10% rocznej energii promieniowania docierającej do powierzchni ziemi, dlatego kolektory zwykle uzupełniają inne źródło ciepła, zamiast samodzielnie ogrzewać budynek.

Przy ocenie opłacalności nie wystarczy więc zapytać, ile energii może przejąć kolektor w słoneczny dzień. Ważniejsze jest, jaka część ciepła zostanie wykorzystana w skali roku i jaki udział w zapotrzebowaniu pokryje energia słoneczna. Właśnie rzeczywisty uzysk roczny oraz dopasowanie produkcji do profilu zużycia najlepiej pokazują, jak działa instalacja.

Przy porównywaniu ofert należy sprawdzić powierzchnię odniesienia, sposób pomiaru i założenia dotyczące użytkowania. Warto też uwzględnić straty w przewodach i zasobniku oraz pobór prądu przez pompę. Dopiero taki bilans pozwala ocenić, ile energii kolektory rzeczywiście dostarczą do ciepłej wody, a nie tylko ile mogłyby przejąć w sprzyjających warunkach.

Materiały źródłowe

  • https://muratordom.pl/instalacje/kolektory-sloneczne/jak-dzialaja-kolektory-sloneczne-gdzie-je-zamontowac-alternatywa-dla-fotowoltaiki-aa-nQKR-CVgh-ayud.html
  • https://link.springer.com/article/10.1007/s11356-020-07920-3
  • https://www.cdr.gov.pl/pol/OZE/kolektory.doc
  • https://powietrze.malopolska.pl/baza/kolektory-sloneczne/